Les 1 - Stimuleer en faciliteer afvalpreventie
Afvalpreventie heeft de afgelopen jaren een steeds prominentere plek gekregen in nieuwe grondstoffenplannen en visies op de rol van de gemeente in de keten. De impact die je als gemeente kan hebben op het voorkomen van afval lijkt misschien in eerste instantie niet heel groot. Maar het intensieve contact dat je (via onder andere de inzameling van afval) hebt met je inwoners (consumenten!) kan wel gedragsverandering op gang brengen. Dit laten steeds meer gemeenten de afgelopen jaren zien. Initiatieven die voorheen -al dan niet verspreid- in gemeenten aanwezig waren, worden nu steeds vaker centraal gecoördineerd, gefaciliteerd en soms zelfs geïnitieerd door de gemeente.
Voorbeelden van afvalpreventie in gemeentelijk grondstoffenbeleid
We zien een steeds diverser aanbod van activiteiten die gemeenten in het kader van afvalpreventie in hun grondstoffenbeleid opnemen.
Voorbeelden van succesvolle en bewezen initiatieven
- Ja/ja-sticker: Dit ‘opt-in’ systeem -waarbij huishoudens enkel nog reclamefolders ontvangen als ze hiervoor expliciet toestemming geven door middel van een ja/ja-sticker op de brievenbus- zorgt in een groot aantal gemeenten voor een significante afname van de hoeveelheid papier in zowel de gescheiden inzameling als het restafval. Landelijk wordt gekeken naar de mogelijkheid om de ja/ja-sticker overal in te voeren.
- Kringloop: Het succes van platforms als Marktplaats, eBay en Vinted en de enorme groei van vintage winkels laten de toenemende populariteit van tweedehands spullen zien. Als gemeente kan je deze trend stimuleren. Dit kan door het bieden van goede locaties voor kringloopactiviteit, het inrichten van een inzamelpunt voor herbruikbare spullen op de milieustraat en communicatie om de bekendheid van bestaande initiatieven te vergroten.
- Reparatie: Door het stimuleren van (lokale) reparatie kan je er als gemeente voor zorgen dat producten die kapot of (licht) beschadigd zijn, een langere levensduur krijgen. Reparatie (maar ook kringloop) kan worden gestimuleerd door bestaande en nieuwe initiatieven zichtbaar, laagdrempelig en bereikbaar te maken.
- Delen: Ook het delen van spullen wint aan populariteit. Zo hoeft niet iedereen een ladder, boormachine of tent te kopen die maar één keer per jaar wordt gebruikt, maar kan je er door het faciliteren van delen en lenen voor zorgen dat inwoners minder snel overgaan tot aankoop van een product dat relatief weinig wordt gebruikt.
- Circulair ambachtscentrum: Een geografische samensmelting van meerdere, vaak reeds bestaande, (gemeentelijke) functies: de milieustraat, kringloop, reparatie, sociale werkgelegenheid en onderwijs. De grootste horde om tot een circulair ambachtscentrum te komen is vaak het ontbreken van fysieke nabijheid, samenwerking en overkoepelende coördinatie van deze activiteiten. Hiervoor is samenwerking nodig tussen gemeente, kringloop, inzamelaar én creatieve ondernemers die gebruik willen maken van de grote stroom herbruikbare producten, onderdelen en materialen die worden ingezameld.
- Voedselverspilling: Gemiddeld gooit elke Nederlander per jaar 35 kilo voedsel (t.w.v. van gemiddeld € 120,-) weg. Er zijn landelijk veel communicatiematerialen en tools beschikbaar voor gemeenten die aan de slag willen met een campagne over voedselverspilling, met daarin verschillende tips over slim inkopen en verspillingsvrij koken. Verder kunnen afvalcoaches worden ingezet om voedselverspilling onder de aandacht te brengen in de wijk.
- Wasbare luiers: Luiers en incontinentiemateriaal is de snelst groeiende afvalstroom in het huishoudelijk afval. Om deze groei tegen te gaan promoten steeds meer gemeenten het gebruik van wasbare luiers. Dit begint met informatievoorziening en communicatie over nut en noodzaak, maar wordt soms zelf actief financieel gestimuleerd door korting op aanschaf.
Afvalpreventie is niet duur
Gemeenten laten zien dat uitvoeren van deze activiteiten niet kostbaar hoeft te zijn. Implementatie van deze activiteiten kan in beginsel enkel gericht zijn op het creëren van bekendheid van de mogelijkheden die er al zijn en het faciliteren van bestaande en nieuwe initiatieven zodat deze laagdrempelig toegankelijk worden en blijven.
Activiteiten
- Communiceren: laat zien dat je als gemeente belang hecht aan het voorkomen van afval. Communiceer over nut en noodzaak, zet goede voorbeelden in het zonnetje en laat zien wat je als gemeentelijke organisatie zélf doet om afval te voorkomen.
- Inventariseren: welke circulaire initiatieven er al zijn in je gemeente, en hoe kan je bekendheid ervan genereren zodat meer mensen gaan deelnemen?
- Faciliteren: waar lokale duurzaamheidsinitiatieven niet zelfstandig van de grond komen, of moeilijk kunnen opschalen, kan je deze als gemeente ondersteunen. Dit kan door middel van financiële steun, maar ook door het ter beschikking stellen van kennis, fysieke ruimte en/of communicatiecapaciteit.
- Maatwerk: niet elke wijk heeft dezelfde behoefte. Waar in sommige wijken/buurten vraag is naar een reparatiecentrum, zal in andere wijken meer behoefte zijn aan het inrichten van een platform voor het delen van spullen. Om achter de specifieke behoefte van een wijk/buurt te komen kan je als gemeente met ze in gesprek gaan om gezamenlijk tot een aanpak te komen die past bij de mogelijkheden en vraag van deze wijk.