Les 10 - Pak je rol in de keten richting verwerking en recycling
Je rol als gemeente stopt niet na de inzameling. Gemeenten en inzamelaars die de afgelopen jaren hebben geïnvesteerd in het organiseren van zo hoogwaardig mogelijke be- en verwerking van hun gescheiden grondstofstromen, laten zien dat je invloed in de keten als gemeente verder gaat dan het inzamelen van afgedankte producten. Het organiseren van hoogwaardige recycling begint uiteraard bij het inzamelen van kwalitatief hoogwaardige grondstoffen. Maar ook daarna heb je als regisseur van je grondstoffen (daar waar er geen UPV is georganiseerd) de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op de manier waarop de verwerking plaatsvindt.
Hoe creëer je meerwaarde in de verwerking?
Waar liggen de directe mogelijkheden voor gemeenten om invloed uit te oefenen in de keten? Hoe sturen we verwerkers zo aan dat ze onze gescheiden stromen zo optimaal mogelijk gaan recyclen? Een paar aanknopingspunten:
Inzicht in de keten
Het optimaliseren van de recycling van je gescheiden stromen begint met kennis over en inzicht in de stromen die je bij je huishoudens inzamelt en wat er op dit moment mee gebeurt. Bij veel gemeenten ontbreekt dit inzicht, en wordt de verwerking soms zelfs ervaren als een ‘black box’ waar moeilijk op te sturen valt. Registreer daarom per afvalstroom de gecontracteerde verwerker (plus kosten en looptijd van het contract), de verwerkingsmethode en het aandeel daadwerkelijke recycling. Pas als je een compleet beeld hebt van de gehele route die je grondstoffen afleggen, kan je effectief gaan sturen op het optimaliseren van de keten na inzameling.
Circulair aanbesteden
De meest voor de hand liggende plek om vervolgens je invloed in de keten uit te oefenen is via de aanbesteding van de verwerking van je gescheiden stromen. Aanbestedingen die enkel worden gegund op basis van laagste prijs zien we steeds minder. Gemeenten zijn zich in toenemende mate bewust van hun belangrijke positie in de circulaire economie, en daarmee de kans om gescheiden grondstoffen (uiteraard tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten) zo goed mogelijk te laten verwerken. Uiteraard is het een politieke afweging in welke mate kosten aanvaardbaar zijn, en welke eisen je wilt stellen aan de recycling van je grondstoffen. Door vooral doelen (en niet de middelen) centraal te stellen in circulaire aanbestedingen, stimuleer je innovatie, en stuur je de verwerkingsmarkt in de goede richting.
Houd er rekening meer dat verwerkers niet alleen kijken naar eisen van jou als ontdoener, maar zeker ook naar de vraag van producenten die het recyclaat uiteindelijk moeten afnemen. Verdiep je, samen met andere gemeenten, in de mogelijkheden die er zijn voor jouw gescheiden materialen, en bekijk op welke manier je jouw processen van inzameling en verwerking hierop aan kan passen. Voor bijvoorbeeld gft-afval worden steeds vaker prestatiecontracten afgesproken tussen gemeente en verwerker: hoe schoner het gft-afval dat door de gemeente wordt aangeleverd, hoe lager het verwerkingstarief. De verwerker kan schoon compost immers veel eenvoudiger afzetten dan als dit vervuild is.
Massa = invloed
Als enkele (kleine) gemeente is het lastig om verwerkers aan te zetten hun recyclingproces aan te passen. De omvang van de stroom is hierbij een belangrijke factor. Gemeenten die samenwerken bij het in de markt zetten van hun gescheiden grondstofstromen zijn -door de aangeleverde massa- beter in staat verwerkers te sturen in de gewenste richting. Initiatieven als CirkelWaarde (waarin AVU, Rova en Circulus gezamenlijk hun grondstoffen circulair aanbesteden) laten zien dat door het samenvoegen van gescheiden grondstoffen, goede circulaire resultaten kunnen worden geboekt. Bekijk dus in hoeverre regiogemeenten (ook) nog individueel grondstoffen in de markt zetten en oriënteer je op de (on)mogelijkheden van eventuele samenwerking.
Het tegenovergestelde wordt overigens soms ook gedaan: door soms juist bewust kleine hoeveelheden in de markt te zetten, kan inzicht worden verkregen in de specifieke marktsituatie van dat moment én kan innovatie worden gestimuleerd.
Ga het gesprek aan!
Ook zonder massa of slimme aanbestedingstrajecten heb je als gemeente mogelijkheden om je invloed uit te oefenen op de verwerking. Misschien wel de belangrijkste methode is ook meteen de eenvoudigste: ga het gesprek aan met je verwerker. Deel de knelpunten die worden ervaren in het gehele proces van communicatie, inzameling, transport, opslag, overslag, sortering, bewerking en uiteindelijk recycling. Waar liggen mogelijkheden ter optimalisatie? Waar is de andere partij bij gebaat? Welke inzamelmiddelen of -voertuigen leiden wellicht tot stromen die lastig te recyclen zijn? Regelmatig overleg met je verwerker zorgt voor betere afstemming van de processen, en daarmee betere kwaliteit van recycling.