Les 4 - Verzamel data om interventies gericht te kunnen inzetten
In de transitie van afval naar grondstof is het van cruciaal belang om inzicht te hebben in de resultaten van de inzameling en het gedrag dat daaraan ten grondslag ligt. Om effectief en gericht te kunnen sturen is het daarom van belang om systematisch data over je inzameling te verzamelen en analyseren. Waar inzameling en beleid in veel gemeenten nog wordt gestuurd door respectievelijk vaste routes en algemene aannames, stelt (diepgaande) kennis van je inzameling je in staat om beleid en uitvoering op een veel gerichtere en effectievere manier vorm te geven. Bovendien helpt data je om beleid te onderbouwen richting bestuur en gemeenteraad.
Meten is weten
In de dagelijkse praktijk vormt het principe ‘meten is weten’ de basis voor weloverwogen beleidsbeslissingen en het uitvoeren van gerichte interventies in de gemeentelijke afvalinzameling. Er zijn natuurlijk talloze variabelen die je als gemeente kán gaan meten en analyseren (naast de landelijke CBS-enquête over ingezamelde hoeveelheden en verwerking). Toch zal je ook hierin keuzes moeten maken om de dataverzameling en analyse niet onnodig kostbaar te maken. Onderstaand een greep uit de belangrijkste indicatoren die je kunnen helpen bij (1) meer en betere afvalscheiding en recycling, (2) logistieke optimalisatie en (3) ongewenst/illegaal gedrag.
1. Afvalscheiding en recycling
- Samenstelling van het restafval: Voer periodiek (elk jaar of om het jaar) per wijk én bebouwingstype (hoog- en laagbouw) restafvalanalyses uit om te bepalen welke recyclebare materialen nog in het restafval zitten. Deze data zijn cruciaal om te zien waar de grootste winst te behalen is en om gerichte communicatie- en beleidsmaatregelen te kunnen inzetten en onderbouwen.
- Kwaliteit van de gescheiden afvalstromen: Meet de vervuilingsgraad van gescheiden stromen zoals PMD, gft-afval, textiel en papier regelmatig en waar mogelijke samen met je verwerker. Informatie over de kwaliteit van een bepaalde grondstofstroom op wijk-, straat-, of zelfs huishoudensniveau helpt bij het inzetten van gerichte interventies én het voorkomen van afkeur.
- Aanbiedgedrag: Registreer en analyseer het aanbiedgedrag van je inwoners (zowel de frequentie van het aanbieden van minicontainers als het aantal inworpen in verzamelcontainers). Dit geeft inzicht in de effectiviteit van je systeem en helpt je om achterblijvers te identificeren en strategieën aan te passen om meer inwoners te betrekken.
- Gebruik van de milieustraat: Registreer het aantal bezoekers, bezoeken per adres en de hoeveelheid afval- en grondstoffen die wordt gebracht. Analyse van data rondom het gebruik van de milieustraat is van essentieel belang bij het rechtvaardigen van beleidsaanpassingen voor de milieustraat.
2. Logistieke optimalisatie
- Rijtijden en routes: Gebruik GPS-tracking in de inzamelvoertuigen om de exacte routes, afgelegde kilometers en de duur van de ritten vast te leggen. Deze informatie is de basis voor het plannen van efficiëntere routes, waardoor je de inzameling sneller en goedkoper kunt maken.
- Inzamelvolumes per inzamelmiddel: Registreer de vulgraad van verzamelcontainers (eventueel geautomatiseerd met sensoren) en registreer aanbiedgedrag bij minicontainers bij elke inzamelronde. Met deze data kun je de inzamelroutes en -frequenties optimaliseren, wat resulteert in minder kilometers en een lager brandstofverbruik.
- Incidenten en afwijkingen: Houd bij welke onvoorziene gebeurtenissen plaatsvinden, zoals defecte voertuigen, onbereikbare locaties of klachten van inwoners. Door deze incidenten te analyseren, kun je structurele knelpunten in de planning aanpakken en de operationele efficiëntie verbeteren.
3. Ongewenst/illegaal gedrag
- Meldingen en incidenten: Registreer alle meldingen van inwoners en incidenten die door handhavers worden geconstateerd, inclusief de locatie, het type afval en de hoeveelheid. Deze data is essentieel om de hotspots van zwerfafval, bijplaatsingen en dumpingen in kaart te brengen en te zien welke plekken de meeste aandacht vereisen.
- Handhaving: Houd bij welke handhavingsacties zijn ondernomen (bijvoorbeeld het uitschrijven van boetes of waarschuwingen) en het resultaat daarvan. Door de handhavingsdata te analyseren, kun je de effectiviteit van je handhavingsbeleid beoordelen en eventueel de strategie aanpassen, zoals het verhogen van de pakkans op specifieke locaties.
- Schoonmaakacties en kosten: Registreer de frequentie van schoonmaakrondes, de benodigde tijd en de kosten die hiermee gemoeid zijn. Dit geeft inzicht in de totale kosten van de bestrijding van illegaal aanbiedgedrag en helpt om de effectiviteit van preventieve maatregelen te meten.