Zoeken

Les 6 - Beloon goed scheiden


Bewezen één van de meest effectieve methoden om de Recycledoelstelling te bereiken, maar in sommige gemeenten nog steeds (politiek) controversieel: diftar (ook wel het ‘recycletarief’ genoemd). Oftewel het belonen van goed scheiden én het eerlijk afrekenen van het gebruik van een gemeentelijke dienst. Het aantal gemeenten dat deze vorm van financieel stimuleren van afvalscheiding gebruikt, neemt de laatste jaren sterk toe. In 2024 heeft 59% van de gemeenten diftar ingevoerd, tegenover 41% in 2015, bij aanvang van het VANG-programma. Niet geheel toevallig zien we de afgelopen 10 jaar dan ook dat (bijna) alle gemeenten die de VANG-doelstelling behalen, (een vorm van) financieel belonen hebben geïmplementeerd.

Wat vraagt dit van de gemeente?

Beloon goed scheiden. Mensen zijn gevoelig voor financiële prikkels. Dit zien we heel sterk in gemeentelijk grondstoffenbeleid. Naast de prikkel om beter te scheiden die uitgaat van deze systematiek, is diftar ook een methode om de (steeds verder toenemende) kosten van restafval eerlijk(er) te verhalen op de inwoners die er het meeste van produceren.

Effect op de recycledoelstelling

De landelijke benchmark afvalinzameling laat zien dat gemeenten met diftar, met een gemiddeld recyclepercentage van 65%, het 16%-punt beter doen dan de groep niet-diftargemeenten (gemiddeld 49% recycling). Ook het verschil in hoeveelheid restafval is groot: diftargemeenten hebben met gemiddeld 107 kg, 42% minder restafval dan de groep gemeenten zonder diftar (gemiddeld 183 kg/inw). De benchmark toont bovendien aan dat de afvalbeheerskosten in gemeenten met diftar gemiddeld 14% lager zijn.

Waar komt de weerstand tegen diftar vandaan?

Ondanks de bewezen goede milieuresultaten en lagere kosten blijkt de weerstand tegen diftar in sommige gevallen diepgeworteld. De argumenten om tegen diftar te stemmen in gemeenteraden zijn zeer divers.

Argumenten tegen diftar

  • Politiek-ideologisch: Tegenstanders vinden dat de afvalstoffenheffing gebaseerd moet zijn op het solidariteitsbeginsel, waarbij alle inwoners een gelijk tarief betalen. Zij zijn van mening dat de overheid inwoners niet via financiële prikkels moet beïnvloeden om hun gedrag te veranderen.
  • Angst voor neveneffecten: De grootste vrees is een toename van zwerfvuil, bijplaatsingen en illegale dumping van afval waarbij inwoners hun restafval (om kosten te besparen), in openbare prullenbakken, bij buren, in de natuur, of zelfs in andere gemeenten gaan dumpen.
  • Ongeschikt in sterk stedelijk gebied: Diftar wordt door sommigen ongeschikt geacht in dichtbevolkte stedelijke gebieden met veel hoogbouw en hoge bewonerswisseling. De implementatie en handhaving zijn in dergelijke gebieden complexer.
  • Privacy: Door middel van de chips in minicontainers en paslezers in verzamelcontainers wordt op huishoudensniveau data verzameld over het aanbiedgedrag. Door deze registratie bestaat soms de angst dat de gemeente niet aan de AVG-regels kan voldoen.
  • Bezwaar tegen kostenstijging: Ondanks de cijfers vrezen gemeenteraadsleden (en inwoners) dat diftar voor hen zal leiden tot hogere kosten, vooral voor grote gezinnen of huishoudens die om andere redenen meer afval produceren.

Hoe ga je om met de weerstand tegen diftar?

De ervaring in veel gemeenten leert ons dat de bezwaren (grotendeels) kunnen worden weggenomen door goede voorbereiding, uitgebreide communicatie, participatie en maatwerk.

Aanbevelingen

  • Creëer politiek en ambtelijk draagvlak: Voordat diftar wordt ingevoerd, is het cruciaal dat de gemeenteraad en het college van B&W volledig achter het besluit staan. Een gezamenlijk en goed onderbouwd voorstel voorkomt dat de discussie steeds opnieuw moet worden gevoerd.
  • Communiceer helder en transparant: Duidelijke communicatie is essentieel om weerstand te verkleinen. Inwoners moeten goed worden geïnformeerd over:
    • Waarom: Leg uit wat de redenen zijn voor de invoering van diftar en koppel dit aan de milieuambities, zoals de Recycledoelstelling. Benadruk dat het primaire doel is om afval te verminderen én kosten beheersbaar te houden.
    • Voordelen: Breng de positieve effecten naar voren, zoals een rechtvaardiger systeem voor degenen die goed scheiden en de milieuwinst die wordt geboekt.
    • Gevolgen: Leg in begrijpelijke taal uit hoe het systeem werkt, welke tarieven gelden en hoe afval wordt geregistreerd.
  • Bestrijd mythes over neveneffecten: De angst voor bijplaatsingen en illegale dumping kan worden aangepakt door de ervaringen van andere gemeenten te delen. Benadruk dat bij goede implementatie deze problemen beperkt en tijdelijk zijn. Een degelijk handhavingsbeleid en goede communicatie zijn hiervoor cruciaal. Ook gemeenten zonder diftar hebben overigens te kampen met dumpingen en bijplaatsingen.
  • Betrek bewoners en stakeholders: Vroegtijdige participatie van inwoners kan de acceptatie van diftar vergroten. Door bewoners te laten meedenken over de invulling van het systeem, kunnen praktische bezwaren in een vroeg stadium worden opgelost.
  • Maatwerk: Besteed extra aandacht aan -en regel als gewenst maatwerk voor- kwetsbare doelgroepen die door diftar mogelijkerwijs benadeeld zouden kunnen worden zoals ouderen, grote gezinnen, minima, mensen met veel medisch afval, hoogbouwbewoners, etc.
  • De basis op orde: Voordat diftar wordt ingevoerd, is het noodzakelijk dat de hele logistiek rondom afvalinzameling goed functioneert. Zo moeten er voldoende, werkende faciliteiten zijn om alle grondstoffen op een eenvoudige en laagdrempelige manier te kunnen scheiden.