Zoeken

Les 8 - Optimaliseer de kwaliteit van je gescheiden stromen


De afgelopen 10 jaar heeft de focus van veel gemeenten met name gelegen op de kwantiteit van gescheiden afval. Dit heeft geleid tot een aanzienlijke daling van de hoeveelheid restafval per inwoner. Maar de kwaliteit van de (fors toegenomen!) stroom gescheiden grondstoffen is in sommige gevallen onder druk komen te staan. Vervuiling van met name PMD, gft-afval en textiel zorgt ervoor dat een deel van de ingezamelde grondstoffen alleen laagwaardig kan worden gerecycled, of zelfs alsnog moet worden verbrand. Om de transitie naar een circulaire economie succesvol in te zetten, is het cruciaal om -naast het inzetten op minder verbranding van restafval- vooral ook te sturen op de kwaliteit van de gescheiden grondstoffen.

Wat vraagt dit van de gemeente?

Optimaliseer de kwaliteit van je gescheiden stromen. De verschuiving van de kwantiteit naar de kwaliteit van afvalscheiding is cruciaal voor een succesvolle circulaire economie. Om voor (hoogwaardige) recycling in aanmerking te komen is het van belang dat grondstoffen zo schoon mogelijk worden ingezameld. Vervuiling, zoals een volle verpakking of etensresten in de papierbak, kan een hele vracht onbruikbaar maken voor recycling. Om dit te voorkomen, is gerichte inzet nodig.

Effect op de recycledoelstelling

Toenemende vervuiling en aangescherpte acceptatie maken dat gemeenten steeds meer gescheiden stromen afgekeurd zien worden. Hoe schoner de gescheiden stroom, hoe groter het aandeel ervan dat kan worden gerecycled en zodoende bijdraagt aan het recyclepercentage.

Hoe verbeter ik de kwaliteit van mijn gescheiden stromen?

Een succesvolle aanpak van de kwaliteit van de verschillende deelstromen vereist een combinatie van verschillende instrumenten, die per deelstroom en situatie kunnen verschillen. Als gemeente heb je grofweg twee ingangen om (parallel) mee aan de slag te gaan: (1) het beïnvloeden van het gedrag van je inwoners en (2) aanpassen van de organisatie van je inzameling. Door deze middelen strategisch in te zetten, kan vervuiling worden tegengegaan.

1. Aanpak richting inwoners

  • Communicatie: Effectieve communicatie vormt het fundament van goed gescheiden grondstoffen. Om vervuiling tegen te gaan, moet iedere inwoner precies weten welk afval in welke bak thuishoort. Dit vereist duidelijke, doorlopende en visuele informatie. Denk aan opvallende 'wel-niet'-stickers op de inzamelmiddelen, die een snelle en eenvoudige scheidingsinstructie geven. Daarnaast is het belangrijk om uit te leggen waarom goed scheiden zo belangrijk is. Door te communiceren over de gevolgen van vervuiling, zoals papier dat onbruikbaar wordt door een vuile pizzadoos en het effect hiervan op de afvalstoffenheffing, creëer je bewustzijn en draagvlak.
  • Afvalcoaches: Generieke communicatie is niet altijd genoeg. Persoonlijke begeleiding door afvalcoaches kan een mooie aanvulling zijn. Deze getrainde medewerkers kunnen in specifieke wijken of buurten het directe contact met de inwoners aangaan. Op een vriendelijke en laagdrempelige manier lichten zij de scheidingsregels toe, beantwoorden ze vragen en geven ze praktische tips. Een afvalcoach kan bijvoorbeeld na een weigering van een container de vervuiling bespreken en de inwoner op weg helpen beter scheiden. Deze persoonlijke aanpak bouwt vertrouwen op en is effectief in het verlagen van vervuilingspercentages.
  • Voorlopers en handhaving: Voorlopers zijn medewerkers van de inzameldienst die de containers controleren voordat ze worden geleegd. Ze kunnen vervuiling signaleren en gericht communiceren naar de huishoudens over zaken die beter moeten. Waar voorlopers een terugkerend patroon van (zware) vervuiling signaleren, kan handhaving het uiterste middel zijn om gedragsverandering af te dwingen. Dit kan door bijvoorbeeld een vervuilde container niet te legen, en bij herhaalde vervuiling boetes uit te schrijven. Handhaving is uiteraard geen doel op zich, maar een middel om de kwaliteit van de afvalstromen te borgen.
  • Toegangscontrole: waar de kwaliteit van grondstoffen in verzamelcontainers ondermaats is, zien we dat veel gemeenten toegangscontrole inzetten. Door bewoners hun pas te laten aanbieden voor het openen van de container, ontstaat een gevoel van controle. Hiermee wordt oneigenlijk gebruik van grondstoffencontainers voor restafval verminderd.

2. Aanpak inzameling

  • Inzamelmiddel: De keuze voor een inzamelmiddel kan een grote rol spelen in kwaliteit van een grondstofstroom. Zo weten we bijvoorbeeld dat het gebruik van transparante zakken voor PMD-afval een betere kwaliteit oplevert dan minicontainers, die op hun beurt weer een betere kwaliteit leveren dan verzamelcontainers.
  • Vervuilde routes: Door speciale 'vervuilde routes' te plannen voor wijken of locaties waar structureel meer vervuiling wordt aangetroffen, kan de inzameldienst de schone stromen beschermen tegen besmetting. Deze gerichte logistieke aanpak gaat hand in hand met een directe feedbackloop naar de gemeente. De inzamelmedewerkers kunnen de vervuilingen en trends op hun routes rapporteren. Deze cruciale informatie stelt de gemeente in staat om gerichte communicatie, afvalcoaches of handhavingsacties in te zetten op specifieke locaties, waardoor het probleem bij de bron wordt aangepakt.
  • Sortering op overslag: Waar de kwaliteit ondanks alle inspanningen achterblijft, bestaat ook de mogelijkheid om als gemeente zelf een opschoningsslag te maken. Dit gebeurt veelal op een regionaal overslagstation, waar de ergste vervuiling uit de gescheiden stroom wordt gehaald, waardoor deze wel door de verwerker wordt geaccepteerd en kan worden gerecycled.