Alternatieven voor papierinzameling door vrijwilligers: gemeenten delen ervaringen

In ongeveer de helft van de gemeenten in Nederland zijn lokale verenigingen en kerken betrokken bij de inzameling van oud papier en karton. Veelal leveren zij maandelijks of meerdere keren per maand vrijwilligers die de rol van belader vervullen. In andere gevallen biedt de vereniging op de eigen locatie een container aan waar inwoners zelf hun oud papier en karton heen kunnen brengen. In ruil voor deze verdiensten ontvangen de verenigingen een vergoeding.

NVRD benchmark

Uit de NVRD benchmark blijkt dat het aantal gemeenten dat gebruikt maakt van verenigingen voor de papierinzameling de afgelopen jaren is gedaald: van circa 75% in 2021 naar 55% in 2025. Redenen om te stoppen met de inzet van vrijwilligers zijn: strengere veiligheidseisen, de continuïteit van de inzameling en de afnemende beschikbaarheid van vrijwilligers.

Alternatieven

Gemeenten die besluiten om te stoppen met de inzameling door verenigingen bieden vaak andere vormen van ondersteuning aan verenigingen zoals: deelname aan opruimacties, gebiedsbeheer, ondersteuning bij evenementen, inzameling van een andere afvalstroom of kiezen voor een eenmalige afkoopregeling.

Gemeente Barneveld – van bijrijder naar vrijwillig activiteiten uitvoeren

Tijdens het webinar deelde Daphne van Hagen de ervaringen van de gemeente Barneveld met de overgang van vrijwilligers naar een breder pakket van maatschappelijke activiteiten.

De gemeente Barneveld besloot de samenwerking met verenigingen anders in te richten vanwege de hoge kosten van de inzet van vrijwilligers als bijrijder, inzet van meerdere voertuigen op zaterdagen en de sterk dalende papierprijzen. Samen met lokale verenigingen ontwikkelde de gemeente een pakket aan alternatieve activiteiten. Verenigingen ontvangen nu een vergoeding voor onder meer het adopteren van zwerfafvalgebieden, het inzamelen van snoeiafval, de kerstbomeninzameling, het organiseren van repaircafés en het uitdelen van compost.

Financiering

De regeling is ondergebracht binnen de Algemene Subsidieverordening en wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de papierinzameling en de afvalstoffenheffing. Volgens Daphne heeft deze aanpak ervoor gezorgd dat verenigingen betrokken blijven bij de leefomgeving en duurzaamheid binnen de gemeente, terwijl de papierinzameling op een andere manier wordt georganiseerd.

Maatschappelijke betrokkenheid

De samenwerking wordt jaarlijks geëvalueerd. De ervaringen zijn tot nu toe positief en inmiddels wordt ook gekeken naar nieuwe activiteiten, zoals ondersteuning bij de inzameling van bouwmaterialen op de milieustraat. Hiermee blijft de gemeente Barneveld samen met verenigingen zoeken naar mogelijkheden om de maatschappelijke betrokkenheid te stimuleren.

Gemeente Berkelland – het contact met de verenigingen bepaalt het succes

Ook deelde Marcel Meijer de ervaringen van de gemeente Berkelland om de papierinzameling toekomstbestendig te maken. Daarbij benadrukte hij dat niet zozeer de inhoudelijke oplossing, maar vooral het contact met verenigingen bepalend is voor het succes van het traject.

In de gemeente Berkelland waren er verschillende redenen om het gesprek aan te gaan over de toekomst van de papierinzameling. Een tekort aan vrijwilligers, strengere veiligheidseisen, dalende papierprijzen, verschillen in dienstverlening tussen huishoudens en een aanzienlijk aandeel oud papier en karton in het restafval maakten duidelijk dat de bestaande werkwijze onder druk stond.

Right to challenge

Via het principe van ‘Right to Challenge’ legde de gemeente de keuze nadrukkelijk bij de verengingen. Zij konden ervoor kiezen om de inzameling zelf te blijven organiseren, mits zij voldeden aan een aantal gemeentelijke voorwaarden op het gebied van veiligheid, continuïteit en dienstverlening. De andere optie was dat de gemeente de regie volledig zou overnemen.

Na gesprekken met inzamelaars kwamen de verenigingen tot de conclusie dat zij niet aan alle gestelde voorwaarden konden voldoen en kreeg de gemeente de regie om de papierinzameling te organiseren. De verenigingen vroegen wel om een afbouwregeling. Daar heeft de gemeente gehoor aan gegeven en met een stopperregeling is een eenmalig bedrag beschikbaar gesteld aan de verenigingen. Uiteindelijk kozen vijf verenigingen ervoor om zelfstandig (zonder tussenkomst van de gemeente) verder te gaan met een brengsysteem op eigen terrein. Gelet op het uitgebreide voortraject heeft de gemeenteraad op 26 november 2024 unaniem besloten om te stoppen met de papierinzameling via verenigingen en de inzameling vanaf 2026 onder te brengen bij Twente Milieu.

De belangrijke lessen uit Berkelland

Marcel Meijer sloot zijn presentatie af met vier belangrijke lessen uit Berkelland:

• Zorg voor bestuurlijke draagvlak en een heldere koers
• Een raadswerkgroep Afval kan helpen bij begrip, betrokkenheid en besluitvorming
• Investeer vroegtijdig in goed contact met verenigingen en bied perspectief voor de toekomst
• Trek gezamenlijk op in communicatie richting inwoners en media

Zorgvuldige aanpak

De praktijkvoorbeelden uit zowel Barneveld als Berkelland laten zien dat een succesvolle overgang vraagt om een zorgvuldige aanpak. Tijdige communicatie, actieve betrokkenheid van verenigingen, het bieden van alternatieven en het creëren van toekomstperspectief blijken daarbij belangrijke succesfactoren. Uiteindelijk bepaalt niet alleen de gekozen oplossing het resultaat maar vooral de manier waarop gemeente en verenigingen gedurende het proces met elkaar samenwerken.

De presentatie is te vinden op de website van de NVRD.