Luiers

• Wie: ouders met jonge kinderen, maar ook anderen in hun omgeving, zoals grootouders en zorgprofessionals (kinderdagverblijfmedewerkers)^[1].
• Wat: Wegwerpluiers zijn op dit moment de norm in Nederland en worden standaard gebruikt op bijvoorbeeld kinderdagverblijven. Het feit dat ze in iedere supermarkt en drogisterij te koop zijn, stimuleert het gebruik van wegwerpluiers.
• Hoe: Er zijn veel online aanbieders van wasbare luiers, sommige zijn ook in fysieke winkels verkrijgbaar. Op het moment dat mensen een kind krijgen, moeten zij een nieuwe routine aanleren. Nieuwe ouders staan open voor informatie over de alternatieven. Het helpt als mensen een eerste ervaring met wasbare luiers hebben voordat het gebruik van wegwerpluiers de nieuwe routine is. Daarnaast helpt een financiële ondersteuning om de aanschafprijs van wasbare luiers voor ouders te verlagen.
• Waarom wel: Wasbare luiers zijn goedkoper dan wegwerp (gerekend over de hele luierperiode van een kind), en zorgen voor minder afval^[2].
• Waarom niet: Mensen snappen nog niet altijd hoe wasbare luiers precies werken. Daarom worden ze vaak als ‘vies’ gezien. De initiële aanschafkosten zijn hoog en potentiële gebruikers vinden het moeilijk een keuze te maken tussen de vele typen wasbare luiers. Mensen kunnen bang zijn dat het wassen te veel extra tijd/werk kost of dat het te milieubelastend is. Niet alle kinderdagverblijven accepteren wasbare luiers.

^[1] Bij kinderdagverblijven komt veel luierafval vrij, dit is wel bedrijfsafval. Uit de praktijk blijkt dat als kinderdagverblijven niet worden meegenomen, inwoners een belemmering kunnen ervaren om wasbare luiers te gebruiken.

^[2] Luiers: wegwerp of wasbaar | Milieu Centraal

Ouders weten vaak niet dat voor de luier een wasbaar alternatief bestaat en hebben vragen en misvattingen over het gebruik ervan. Het is daarom goed om ouders op een passend moment in het zorgtraject hierover te informeren. Communicatie via zorgprofessionals kan ervoor zorgen dat ouders correcte informatie ontvangen en hun vragen beantwoord zien. Het is ook doeltreffender, omdat ouders een zorgprofessional meer vertrouwen dan commerciële informatievoorziening.

Als gemeente is het dus belangrijk een netwerk op te zetten van zorgprofessionals die allemaal dezelfde boodschap over wasbare luiers kunnen gaan uitdragen. Zo wordt de gemeente de verbindende factor. Richt je daarbij voor wasbare luiers op de volgende groepen: verloskundigen, kraamhulp, GGD, doula’s (geboortecoaches), zwangerschapsgym/-yoga, ziekenhuis, gastouders, consultatiebureaus en kinderdagverblijven. Als gemeenteambtenaar op het gebied van afval/circulaire economie kan je contact opnemen met de beleidsambtenaar op het gebied van (jeugd)gezondheid en aansluiting zoeken bij het programma Kansrijke Start. Die staat waarschijnlijk in contact met deze doelgroepen.

Communicatie kan op verschillende manieren:

• Zorgprofessionals kunnen informatie geven over wasbare luiers tijdens gesprekken met (toekomstige) ouders. Zorg dat ze ook een aantal wasbare luiers hebben om te laten zien.
• Informatie delen over wasbare luiers in wachtkamers. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld de poster en flyer vanuit Rijkswaterstaat, Milieu Centraal en Wasbareluierwereld.
• Kinderdagverblijven kunnen de sticker ‘wasbaar welkom’ op hun raam plakken, om de drempel voor ouders te verlagen. Hierbij hoort ook een informatiebrief voor kinderdagverblijven. Zowel de raamstickers als de brief zijn gratis te bestellen. Bijvoorbeeld bij het Luierhuis.
• Denk als gemeente ook aan het verstrekken van informatie over wasbare luiers als de ouder de aangifte van het kind komt doen in het gemeentehuis. Je kan ook een wasbare zwemluier weggeven zoals de gemeente Utrecht dat in samenwerking met Afval van Utrecht heeft gedaan. Deze kan ook worden verkocht bij het zwembad. Daarnaast kan je op de luiercontainers communiceren over alternatieven.

Wasbare luiers zijn op het totale gebruik goedkoper dan wegwerpluiers. De aanschafprijs van een pakket wasbare luiers kan wel als een drempel worden ervaren. Daarom kun je als gemeente ouders (met weinig financiële middelen) financieel ondersteunen bij de aanschaf.

• Verschillende gemeenten hebben een subsidieregeling (gehad) voor ouders die wasbare luiers willen uitproberen. Het gaat meestal om een waardebon voor de aanschaf of huur van een (proef)pakket. Voorbeelden zijn de gemeenten Aalten, Heerenveen, Deurne, Lansingerland. Dit gebeurt ook veel in Vlaanderen, zoals in Gent. Let er wel op dat je lokale GGD ook op de hoogte is van de lopende subsidieregeling. Zij kunnen mensen doorverwijzen. Zo voorkom je dat alleen mensen die sowieso al wasbaar gingen gebruiken de subsidie aanvragen.

Het is mogelijk subsidie te geven aan kinderdagverblijven die werken met wasbare luiers. Op die manier kunnen ook veel ouders bereikt worden. Kinderdagverblijven kunnen ook subsidie aanvragen om wasbare luiers te introduceren, bijvoorbeeld via de subsidieregeling Circulair Implementeren en Opschalen.

• Werk samen met kinderdagverblijven of peuterspeelzalen, waarbij de kinderdagverblijven de wasbare luiers aanschaffen en (laten) wassen. Rijkswaterstaat heeft een pilot uitgevoerd met kinderdagverblijven in gemeenten Utrecht, Renkum en Apeldoorn die aan de slag gingen met wasbare luiers. Lees de resultaten van de pilot in De pilot wasbare luiers in kinderdagverblijven. Ook kinderdagverblijf Partou heeft samen met Billie Wonder een pilot gedaan met het gebruik van wasbare luiers.
• Werk samen met gezinnen voor een proef met wasbare luiers. Zo hebben o.a. Breda, Tholen, Hengelo, Raalte, Haarlemmermeer en Rheden meegedaan aan Mazzelkontjes (Milieu Centraal). Geïnteresseerden kunnen contact Gezinnen die hebben meegedaan kun je vragen om ambassadeur te worden (zoals in gemeente Heerenveen). Op die manier kunnen zij hun vrienden ook overtuigen. Lees meer over de ervaringen in de gemeente Rheden. Andere gemeenten die hiermee bezig zijn: Reimerswaal, Hoeksche Waard, Alkmaar en Tholen.
• Werk samen met groepen voor zwangere mensen, zoals Centering zwangerschap. Daar kan een informatiesessie gegeven worden over wasbare luiers.
• Werk samen met de kraamhulp om te onderzoeken of zij hun medewerkers kunnen opleiden ook met wasbare luiers te werken en in cursusmateriaal en communicatiemiddelen voor toekomstige ouders op te nemen. Hier heeft gemeente Rotterdam een pilot mee gedaan. Je kan de kraamzorg ook een pakket wasbare luiers geven dat ze gebruiken bij meerdere gezinnen.

Om de effecten van de interventies te meten kan de monitor op verschillende manieren ingericht worden. Dit is ook afhankelijk van hoe de interventie is ingericht en het bereik. Hieronder staan een aantal suggesties:

Preventiemaatregel testen

• Algemeen: meet het aantal luiers dat is bespaard in pilot. Vraag tijdens de voormeting uit hoeveel wegwerpluiers er worden gebruikt en in de nameting hoeveel wegwerpluiers er na de pilot worden gebruikt.
• Pilot met opvang locatie:
  • Hoeveel opvanglocaties gaan na de pilot door met herbruikbare luiers?
  • Hoeveel ouders gaan thuis ook herbruikbare luiers gebruiken?
• Hoeveel ouders een proefpakket aanvragen of bij een training deelnemen (achteraf nog een vragenlijst over de ervaring)
• Via zorgmedewerkers die info bieden vragen om terugkoppeling: hoeveel % was enthousiast of gebruikt het?
• Via ambassadeurs, wat is hun bereik, hoeveel vragen krijgen ze of welke voorlichtingsmomenten?

Trends binnen gemeentes

• Aandeel luiers in restafval
• Aparte luierinzameling (als die beschikbaar is)
• Panelonderzoek (steekproef) over gebruik wasbare alternatieven en luiergebruik